Jaarbericht

Bevolkingsonderzoek Noord

2019

In ons jaarbericht hebben wij de belangrijkste cijfers en activiteiten uit 2019 op een rijtje gezet. Wij nodigden in 2019 in totaal ruim 448.000 vrouwen en mannen uit voor de bevolkingsonderzoeken borstkanker, baarmoederhalskanker en darmkanker.

Doel van de bevolkingsonderzoeken is vroege opsporing van kanker. Als kanker of voorstadia daarvan in een vroeg stadium worden gevonden kan sterfte worden voorkomen en is de behandeling veelal minder zwaar en de kans op genezing groter. De bevolkingsonderzoeken naar kanker worden uitgevoerd door vijf regionale screeningsorganisaties. Bevolkingsonderzoek Noord werkt in de provincies Groningen, Friesland en Drenthe.

Wilt u meer weten? In onze jaarrekening 2019 leggen wij financiële verantwoording af voor onze werkzaamheden en resultaten in 2019. U vindt de jaarrekening op onze website.

Ik wens u veel leesplezier.

Jan Henk Sangers,
bestuurder

Organisatie

Met 121 collega's sporen we kanker eerder op

ORGANISATIE

Bevolkingsonderzoek Noord is een van de vijf screeningsorganisaties die in Nederland verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de bevolkingsonderzoeken borstkanker, baarmoederhalskanker en darmkanker. Het werkgebied van Bevolkingsonderzoek Noord omvat de provincies Drenthe, Friesland en Groningen.

Lees meer

FINANCIEEL RESULTAAT

Het boekjaar 2019 is afgesloten met een negatief resultaat van € 314.000,- waar een negatief resultaat van € 178.000,- was begroot. Dit resultaat wordt verzaakt door:

  • Bijdragen ten behoeve van de projecten BK2020 (vervanging mammografen, soft- en hardware ten behoeve van het bevolkingsonderzoek naar borstkanker) en ScreenIT (het landelijk informatiesysteem);
  • Een vrijval van de voorziening voor de opslag van de digitale beelden, in verband met overstap van leverancier;
  • Door reeds in 2019 vastgelegd vertrek van medewerkers moeten er transitievergoedingen worden betaald in 2020. Deze zijn ten laste van het jaar 2019 gebracht.

In de jaarrekening 2019 leggen wij financiële verantwoording af over onze werkzaamheden en resultaten in 2019. U vindt de jaarrekening op onze website.

KWALITEIT

In 2019 is de nodige aandacht besteed aan de bewustwording rondom informatiebeveiliging. Hoe kun je veilig werken met gegevens en hoe signaleer je dat er iets misgaat? Er ontstond meer bewustzijn,  wat ook blijkt uit het feit dat voorkomende beveiligingsincidenten beter werden gemeld. Resultaat daarvan was dat inzicht ontstond in het functioneren van bepaalde processen en leveranciers, zodat hierop ingegrepen kon worden.

Lees meer

De audits van ketenpartners zoals coloscopiecentra vroegen veel aandacht. Ook aan het project BK2020 heeft kwaliteit een belangrijke bijdrage geleverd, bijvoorbeeld door mee te denken en schrijven aan procedures.

De controleaudit in september voor de certificering voor ISO 9001 en NEN 7510:2017  bracht een aantal verbetermogelijkheden aan het licht. Hier is in het najaar van 2019 voortvarend aan gewerkt, met als resultaat dat de certificering eind 2019 werd  gecontinueerd.

CLIËNTREACTIES

Er zijn 200 klachten van cliënten ontvangen, 146 complimenten en 57 suggesties/vragen. In totaal waren er 403 reacties. De meeste reacties (bijna 86 %) betreffen het bevolkingsonderzoek borstkanker. Waar het meest over geklaagd wordt is pijn/verwonding (59 klachten)  en bejegening (48 klachten). We ontvingen 131 complimenten over de bejegening.

Lees meer

De klachten over het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker en darmkanker handelden veelal over de uitnodiging of uitslag.

Naar aanleiding van de klachten hebben we een aantal verbeteringen gerealiseerd in onze werkwijze. Ook zijn suggesties ter verbetering van de cliëntmiddelen landelijk besproken en indien mogelijk doorgevoerd.

Er zijn geen klachten behandeld door de landelijke klachtenadviescommissie. Alle klachten zijn behandeld door de klachtenfunctionaris.

PERSONEEL EN VERZUIM

Op 31 december 2019 had Bevolkingsonderzoek Noord 121 medewerkers in dienst. Het totale aantal fte is gestegen van 82,03 in 2018 naar 83,24 in 2019.

 

Verzuim

Het gemiddeld verzuimpercentage in 2019 bedroeg 4,3%. Het verzuimpercentage ligt daarmee fors lager dan het landelijk gemiddelde van 5,8% in de gezondheids- en welzijnszorg in 2019 (bron: CBS).

 

 

Borstkanker

Ruim 108.000 onderzoeken uitgevoerd

BEVOLKINGSONDERZOEK BORSTKANKER

Vrouwen in de leeftijd van 50 tot en met 75 jaar ontvangen om de twee jaar een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek borstkanker. Het onderzoek bestaat uit het maken van röntgenfoto’s van de borsten in een van onze acht onderzoekscentra. De gemaakte mammografieën worden in de bekijkeenheid in Groningen beoordeeld door twee radiologen (onafhankelijk van elkaar),  waarna de cliënt de uitslag per post ontvangt. Bij verdenking van borstkanker wordt de huisarts van de cliënt van tevoren geïnformeerd. De huisarts draagt zorg voor verwijzing naar een mammapoli in het ziekenhuis.

 

Door het bevolkingsonderzoek borstkanker overlijden er landelijk elk jaar ongeveer 850 vrouwen minder aan borstkanker.

Lees meer

In 2019 nodigde Bevolkingsonderzoek Noord 136.383 vrouwen uit om deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek borstkanker. Van deze vrouwen hebben 108.014 gehoor gegeven aan de uitnodiging en zijn onderzocht. Het opkomstpercentage komt hiermee op 79,2%.

In 2019 meldden 13.194 cliënten (9,67%) zich af (non-participatie). Bij deze cliënten is de afmelding van tijdelijke aard.

Het aantal cliënten dat niet reageerde op de eerste uitnodiging noch op de herinneringsuitnodiging (non-respons) bedroeg 17.596 (12,9%). In 2018 waren dit er 16.188 (11,5%).

NATRAJECT

In 2019 werden 1.795 vrouwen doorverwezen voor vervolgonderzoek. Het verwijscijfer is 16,62 (per 1000).

Lees meer

In 2019 is een overstap gemaakt naar een nieuw IT-systeem: Screen IT. Om deze overgang volgens planning te laten verlopen, is ervoor gekozen om de belangrijkste onderdelen van het primaire proces bij oplevering gereed te hebben. Doordat de mogelijkheid om follow-up gegevens in te voeren pas in april 2020 beschikbaar kwam, zijn er geen detectiecijfers over 2019 beschikbaar. Het is dan ook nog niet te zeggen wat dit betekent voor de positief voorspellende waarde.

WERKEN AAN DE TOEKOMST

In 2015 is gestart met BK2020, een grootschalig landelijk programma met als doel de vervanging van de mammografen, het Image Management Systeem (IMS) (systeem voor beeldopslag  en beeldmanagement), het cliëntmanagementsysteem ScreenIT en de bekijkstations voor de radiologen. Na jaren van veel inzet is BK2020 in 2019 succesvol afgerond.

Lees meer

2019 stond vooral in het teken van de uitrol. In de voorgaande periode is de omschakeling uitvoerig voorbereid, wat in 2019 zijn vruchten heeft afgeworpen.

De uitrol van de mammografen is in 2017 voorbereid en is gestart in 2018. Het overgrote deel van de mammografen van Bevolkingsonderzoek Noord is vervangen in 2019. De resterende mammografen worden in de komende jaren vervangen.

Voor de uitrol van het Image Management Systeem (IMS) is gekozen voor een Big Bang scenario: alle apparatuur en systemen zijn in enkele dagen vervangen. De uitrol werd in de regio begeleid door een regionale projectgroep. Het landelijke programmateam stemde met regionale projectleiders de implementatiewerkzaamheden, planningen en benodigde scholingen af die nodig waren om in 2019 het project succesvol af te kunnen ronden.

Baarmoederhalskanker

Onderzoek primair op HPV

BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER

Vrouwen in de leeftijd van 30 tot en met 60 jaar ontvangen om de vijf jaar een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Zij worden uitgenodigd om een uitstrijkje te laten maken bij de huisarts. Dat uitstrijkje wordt onderzocht op de aanwezigheid van HPV (Humaan Papillomavirus), het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken. Als er HPV wordt aangetroffen, wordt het uitstrijkje direct gecontroleerd op de aanwezigheid van afwijkende cellen. De cliënt ontvangt de uitslag van het onderzoek per brief van Bevolkingsonderzoek Noord. Vrouwen die het laten maken van een uitstrijkje lastig vinden en daarom misschien afzien van deelname aan het bevolkingsonderzoek, kunnen gebruik maken van een zelfafnameset.

CIJFERS

In 2019 werden 74.840 vrouwen uitgenodigd deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. 45.612 vrouwen, ofwel 58,85% (ter vergelijking: 60,2% in 2018), gaven gehoor aan deze oproep en lieten een uitstrijkje maken of deden mee met de zelfafnameset.

Lees meer

1.763 cliënten gaven aan (op dit moment) geen gebruik te willen maken van de uitnodiging (non-participatie). Van hen meldden 431 zich definitief af voor het bevolkingsonderzoek.

Het onderzoek

Bij de primaire controle op de aanwezigheid van HPV bleek dat bij 90,65% van de deelnemers geen HPV werd aangetroffen. Bij 9,26% werd wel HPV aangetroffen en werd verder (cytologisch) onderzoek gedaan. Als een test onbeoordeelbaar blijkt, wordt deze cliënt opnieuw uitgenodigd. Van de cliënten van wie het celmateriaal is onderzocht, is 28,64% doorverwezen naar de gynaecoloog.

SCHOLINGEN

In totaal hebben 85 doktersassistenten de basisscholing gevolgd. Deze basisscholingen zijn in samenwerking met het UMCG aangeboden.

 

Er zijn in totaal 5 basisscholingen aangeboden, waarvan twee aangepaste scholingen voor doktersassistenten in opleiding.

 

Onze e-learning is door een regionale opleiding tot doktersassistent ingezet als vast onderdeel van het lesprogramma.

Darmkanker

Onderzoek met ontlastingstest

BEVOLKINGSONDERZOEK DARMKANKER

In januari 2014 is de gefaseerde invoering van het bevolkingsonderzoek darmkanker gestart. Dit bevolkingsonderzoek is voor mannen en vrouwen van 55 tot en met 75 jaar. Zij ontvangen iedere twee jaar een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek. Volgens planning is de gefaseerde invoering van het bevolkingsonderzoek in 2019 afgerond.
Het bevolkingsonderzoek kan landelijk op termijn jaarlijks 2.400 sterfgevallen aan darmkanker helpen voorkomen.

 

Het bevolkingsonderzoek bestaat uit een ontlastingstest, die met de uitnodiging per post wordt verzonden. De cliënt voert de test thuis uit en stuurt deze op naar het laboratorium. Daar wordt onderzocht of er bloed in de ontlasting zit. Bevolkingsonderzoek Noord verstuurt de uitslag per post aan de cliënt. Als er bloed in de ontlasting is aangetroffen, wordt bij de uitslag direct een uitnodiging voor een intakegesprek voor vervolgonderzoek meegezonden. Het vervolgonderzoek (intake en coloscopie) vindt plaats in een coloscopiecentrum. Vrijwel alle coloscopiecentra zijn onderdeel van een ziekenhuis, een aantal klinieken zijn privaat.

CIJFERS

In totaal werden in 2019 door Bevolkingsonderzoek Noord 237.660 personen uitgenodigd voor het bevolkingsonderzoek darmkanker (in 2018: 224.271). Er werden 172.388 (72,54%) beoordeelbare ontlastingstesten teruggestuurd.

Lees meer

164.804 deelnemers (95,69%) ontvingen een gunstige uitslag. Bij 7.429 personen (4,31%) werd bloed in de ontlasting gevonden. Zij ontvingen bij de uitslag een uitnodiging voor een intakegesprek voor vervolgonderzoek in een coloscopiecentrum.

 

Verwijzingen

Van de 7.429 verwezen personen zijn er 6.560 naar de intake geweest. 6.490 personen ondergingen een coloscopie. Dit verschil in aantal is te verklaren doordat tijdens de intake kan blijken dat een coloscopie niet mogelijk of zinvol is (bijv. door gezondheidsredenen of medicijngebruik). Ook kan een cliënt er zelf voor kiezen geen coloscopie uit te laten voeren.

Bij 5,5% van de deelnemers die een coloscopie ondergingen werd darmkanker gevonden, bij 31,4% vergevorderde poliepen en bij 27,1% beginnende poliepen. Bij 22,8% werden geen afwijkingen gevonden. Van de resterende 0,6% is op het moment van schrijven nog geen eindconclusie bekend.

VIJF JAAR BEVOLKINGSONDERZOEK DARMKANKER

Het bevolkingsonderzoek beleefde in 2019 zijn eerste lustrum. Hier stonden RIVM en screeningsorganisaties in maart – darmkankermaand – in een landelijke bijeenkomst met een feestelijk tintje bij stil, samen met bij het bevolkingsonderzoek betrokkenen.

Lees meer

Bij deze gelegenheid presenteerde het RIVM het evaluatierapport van het bevolkingsonderzoek dat werd opgesteld door Erasmus University Medical Center en het NKI Nederlands Kanker Instituut /Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis. Hieruit blijkt dat het aantal mensen dat van 2014 t/m 2017 heeft deelgenomen aan het bevolkingsonderzoek darmkanker hoger is dan verwacht: 3,85 miljoen. Ook zijn er boven verwachting meer darmkankers en poliepen opgespoord: per 1.000 deelnemers zijn bij bijna 4 mensen darmkanker en bij bijna 20 mensen grote poliepen gevonden.

NETWERKBIJEENKOMST

De jaarlijkse netwerkbijeenkomst voor coloscopiecentra en pathologielaboratoria werd dit jaar in het najaar gehouden. Achterliggende gedachte is dat tijdens de  bijeenkomst de cijfers uit de Monitor gepresenteerd konden worden.

Het (landelijke) programma bood een variëteit aan onderwerpen voor de verschillende beroepsgroepen. Zo werd aandacht besteed aan de resultaten van het bevolkingsonderzoek, de preventie van colorectaal carcinomen, calamiteiten rond de coloscopie, pathologie-casuïstiek uit de poliepen-praktijk, post colonoscopie CRC’s en de aanpassing van het beleid vervolgonderzoek.

 

De bijeenkomst werd goed bezocht en gewaardeerd. De resultaten van de evaluatie worden gebruikt als input voor de volgende editie.

WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK

De screeningsorganisaties beheren specifieke data met betrekking tot deelname aan het bevolkingsonderzoek darmkanker. Deze data zijn beschikbaar voor wetenschap­pelijk onderzoek.

Voor het gebruik van de data hebben RIVM en screeningsorganisaties spelregels opgesteld. Bij het beschikbaar stellen van data volgen wij de privacywetgeving. Gegevens zijn nooit herleidbaar naar individuele personen, behandelaars of instellingen.

Lees meer

Ook kan gebruik worden gemaakt van de infrastructuur van het bevolkingsonderzoek darmkanker, bijvoorbeeld voor de uitvoering van  vragenlijststudies. Hierbij kunnen specifieke doelgroepen worden benaderd op verschillende momenten in het proces van het bevolkingsonderzoek.

 

In 2019 hebben we tweemaal in een ‘call’ de mogelijkheid geboden om aanvragen in het kader van data & wetenschap in te dienen. Hier werd beperkt gebruik van gemaakt.

Op basis van de evaluatie van deze ‘calls’ is besloten het indienen van aanvragen continue mogelijk te maken. De start van dit nieuwe aanvraag­proces is nog niet bekend.

 

Queridolaan 5
Postbus 425
9700 AK Groningen

t  050 – 520 88 99

Verstuur